Linea Sacra

Drie werelden

Linea Sacra, het nieuwe schema – acryl op doek 50x60cm

Onlangs kreeg ik een uitgave van de Achtbare Loge Ultrajectina nr. 42 in het oosten Utrecht in handen getiteld ‘Symbolisch schema ten gebruike bij de leerlinginstructies’. Deze uitgave is geschreven in oud-Hollandse taal en dateert vermoedelijk uit de tijd rond 1930. Het oude schema is ingedeeld in drie delen of werelden: Er is een profane wereld, de Loge als een bezinningswereld en de wereld van het Hoge Beginsel. 

Het oude schema

Het oude schema

De maker van het oude schema heeft op een mooie manier de belevingswerelden van de mens in beeld gebracht: de wereld van het aardse fysieke leven (het gescheidene), het zielenleven met daarin o.a. het denkvermogen, de emotie en de begeerte (het onderscheidene) en de wereld van het Hoge Beginsel (het ongescheidene).
Goed beschouwd bestaat er slechts één wereld, namelijk de wereld van het
allesomvattende Hoge Beginsel.Het schema omvat de essentie van het gedachtegoed van de Vrijmetselarij: de reis van het Westen naar het Oosten. 

Het aangepaste schema
Tóch kon ik het niet laten het schema aan te passen en er o.a. de Linea Sacra aan toe te voegen. Je kunt deze Heilige Lijn beschouwen als een symbool, maar dan niet zichtbaar. Het is de Lijn die de stoffelijke wereld verbindt met de geestelijke wereld. Dus de Lijn van de geestelijke ontwikkeling van de mens.

Maar waarom de Linea Sacra toevoegen als volgens de Lexicon voor de Vrijmetselarij deze in de maçonnieke werkwijze nergens wordt genoemd? In de Lexicon staat: ‘… een beroep op de Linea Sacra wordt niet meer als juist ervaren, omdat de werkplaats slechts een gerespecteerde ruimte is en geen gewijde tempelruimte waaraan een eredienst aan het Opperwezen wordt opgedragen.’

De Linea Sacra kan worden gezien als de brug
van egoïsme naar altruïsme (van ik naar wij),
van duisternis naar licht, etc.
De Linea Sacra is een pad en het voortgaan en arbeiden
op dit pad wordt de Koninklijke Kunst genoemd.

De nieuwe versie van het schema bestaat ook uit drie werelden: Het Westen, de Loge en het Oosten.
In de marge zien we het Noorden bij de Loge met de opklimmende gang van het uiterlijke tot het innerlijke. Het is de wereld van de stof, maar ook van de zoekende Kandidaat, die zich als Leerling geestelijk ontwikkelt.
In het Zuiden zien we de neerdalende lijn van het innerlijke tot het uiterlijke. Het is aan de Gezel zijn opgedane kennis en ervaringen uit te zaaien in de profane wereld. Ook leert de Gezel te ervaren dat het Hoge Beginsel zich manifesteert in de uiterlijke wereld door de Wetten der Natuur. 

Het profane Westen
Profaan (van pro fanum) betekent letterlijk ‘Voor het heiligdom of Tempel’. Het Westen is de wereld waarin wij leven, de wereld van de dualiteit, van verdriet en vreugde, van oordelen en vergeven, van licht en duisternis. Maar ook de wereld van verlangen van de zoekende mens. In het Westen zien we de rechthoek die symbool staat voor het stoffelijke. Het lijnenspel symboliseert de ruis, het onzekere en de onwetendheid. De eerste drie treden tot de Tempel zijn zichtbaar voor de aanstaande Leerling.
Het profane Westen is belangrijk, want in die wereld doen wij ons kennen als Vrijmetselaar.

De Loge
Een Vrijmetselaarsloge kent twee ruimten: de Voorhof en de Tempel. In de Voorhof komen de Broeders bijeen voor vergaderingen, comparitie-avonden en ontspanning. Daar worden maçonnieke thema’s besproken, maar er is ook gelegenheid voor persoonlijke gesprekken. Ook het bijeenkomen van kleine studiegroepjes vindt plaats in een ruimte die gezien kan worden als de Voorhof, ook al is die ruimte elders.

Het is de Tempel die staat voor de brug van de duale wereld naar de non-duale wereld. Hierbinnen zien we de passer met bovenin een cirkel met van de Achtbare Meester, daaronder de plaatsen van de beide Opzieners. In het schema is in de Tempel de geblokte vloer zichtbaar in verschillende grijstinten. Het onderscheid tussen donker en licht wordt minder groot naarmate wijsheid toeneemt. Ook is er het Tableau met de getande rand, waarmee aan de ingewijden de weg naar het Oosten wordt uitgelegd door Broeder Redenaar. In de Tempel zien we de Linea Sacra in het midden vanaf Broeder Dekker over het Tableau tot aan de Oostpoort.
Symbolisch gezien kan de Tempel worden beschouwd als het bewustzijn in onszelf. De Achtbare Meester als symbool voor ons innerlijk vermogen van schoonheid, liefde, compassie en intuïtie. De Opzieners symboliseren het vermogen van hogere begeerte of verlangen en levenskracht (Wijsheid en Kracht). Het drietal drukt deze mogelijke esoterische betekenis uit. Door hun arbeid symboliseren zij het onderscheidene, uitleg en instructie gevend over de arbeid van de Leerlingen en Gezellen.
Daarnaast zijn er meer symbolische betekenissen aan het drietal toe te kennen:
De Achtbare Meester heeft als symbool de Winkelhaak, die staat voor de rechte verhouding in de mens en in de Loge. De Achtbare vertegenwoordigt ook de goddelijke potentie in alles wat leeft en niet leeft. Hij ontvangt en geeft door.

De 2e Opziener heeft als symbool het Schietlood, dat kan worden gezien als de rechte lijn naar de binnenwereld van de mens. De 2e Opziener vertegenwoordigt het scheppende en vergankelijke principe van de materiële wereld. Hij kent de verwijdering van de mystieke wijsheid, de zelfzucht en soms zelfs de liefdeloosheid van de zoekende mens, die leeft in een wereld van duisternis. Hij geeft instructie aan de Leerlingen met als kernopdracht “Ken Uzelve”. De arbeid van de 2e Opziener is verenigd met die van de 1e Opziener.
De 1e Opziener heeft als symbool het Waterpas, dat geien kan worden als de evenwichtige lijn naar de buitenwereld van de mens. Hij vertegenwoordigt het behoudende principe van de geestelijke wereld en erkent de eenheid van alle mensen en de aanwezigheid van de geest boven de stof. Hij geeft instructie aan de Gezellen en moedigt hen aan hun kennis en ervaringen uit te zaaien in het Westen.
Hoewel niet in het schema weergegeven hebben ook Broeder Redenaar en de Gedeputeerd Meester een belangrijke symbolische betekenis. De Redenaar vanwege zijn rol als het Geweten van de Loge, maar ook het innerlijk geweten van ieder afzonderlijk. De Gedeputeerd Meester geeft instructie aan de Meesters van de Loge. Hij stimuleert het besef dat de Broeders levende bouwstenen zijn. Daarmee kan de mythische Tempel worden gebouwd door het vormen van een hechte Broederschap. 

Het Oosten
Het Oosten staat voor de ongemanifesteerde mystieke wereld van de geest gesymboliseerd door de Gouden Driehoek. Het is zowel de microkosmos in onszelf, als de macrokosmos. Voor de mens de wereld van het onwaarneembare. De cirkel is het symbool van grenzeloosheid, waarvan het middelpunt overal en de omtrek nergens is.
In de gele marge zien we een ‘oneindige’ notenbalk met in het midden het rustteken als symbool voor de stilte. Hoewel stil en statisch stroomt de scheppende kracht in cyclische bewegingen onafgebroken naar het Westen. De hartslag van het Eeuwige drukt zich uit door vorm, geluid en licht.

Wellicht is het Oosten niet geheel onbereikbaar voor de mens, maar kunnen we als we ons hart daarvoor openstellen, van daaruit schijnsels van Licht ervaren. Wij kunnen door de kennis die ons in de ritualen wordt aangereikt karaktereigenschappen en vaardigheden leren ontwikkelen, zoals intuïtie, inspiratie en het openstellen van onze zintuigen voor ware Schoonheid en ware Liefde.
De Linea Sacra is als een onzichtbare lijn in ons zelf. Het is de Lijn van ons bewustzijn van de stoffelijke wereld naar de geestelijke wereld. Voor die persoonlijke ontwikkeling, voor die innerlijke reis, heeft de Vrijmetselarij ons veel te bieden.

Bronnen:
– Symbolisch schema van Loge Ultrajectina in het oosten Utrecht

– Lexicon voor de Vrijmetselarij, stichting Ritus en Tempelbouw 1999

Share on Facebook0Pin on Pinterest0Share on LinkedIn0Email this to someone

Submit a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title="" rel=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>